Mest kan een grote bron zijn voor de productie van biogas. In 2030 kan ruim 30 PJ (bijna 1 miljard Nm3 aardgas) benut worden voor duurzame doeleinden. Naast energie zijn er waardevolle stoffen uit mest te benutten voor nutriënten, kunststoffen en bodemverbeteraars. Mestvergisting kan daarmee bijdragen aan de biobased economy.

Energie en biobased producten uit mest

De Routekaart Hernieuwbaar Gas schetst de potentie van hernieuwbaar gas voor de periode 2014-2030. Om de Nederlandse duurzame energiedoelstellingen te halen moeten ook alle laagwaardige biomassastromen zoals mest worden ingezet. Het energetisch rendement van mest kan groeien van 7,7 PJ in 2020 naar 30,7 PJ in 2030.

De Nederlandse veehouderij produceert jaarlijks ruim 70 miljoen ton mest, geschikt voor vergisting. Het geproduceerde biogas kan via een WKK omgezet worden in elektriciteit en warmte of opgewaardeerd worden en als groen gas ingevoed worden op het aardgasnet. Mestverwerking draagt ook bij aan de klimaatdoelen van de EU en de Nederlandse overheid. Door vergisting wordt het methaan- en ammoniakgehalte uit mest sterk gereduceerd. En technologische innovaties zorgen ervoor dat mest eerst wordt geraffineerd voordat het wordt vergist.

Vergisten op boerderijschaal hoog energetisch rendement

Mest kan in enkele weken meer dan de helft van het biogaspotentieel verliezen. Verse mest heeft een hogere biogasopbrengst dan oudere mest. Snel verwerken heeft daarom de voorkeur. Bijkomend voordeel van direct vergisten is een hogere reductie van het broeikasgas methaan omdat die niet meer direct naar de atmosfeer kan ontsnappen.

Zowel rundvee als varkensmest zijn geschikt voor vergisting. De biogasopbrengst wordt vooral bepaald door het gehalte organische stof in de mest. Rundveemest heeft als voordeel dat het een rijke bacteriekolonie bevat, die nodig is voor de omzetting van de organische stof in methaan. Door dagverse mest direct op het agrarisch bedrijf te vergisten via kleinschalige monomestvergisting (ook wel microvergisting genoemd) vergroot het energetisch rendement aanzienlijk.

koeien

De waarde van reductie broeikasgassen en biobased producten?

Voor boeren geldt een mestverwerkingsverplichting om de mineralenkringloop te sluiten en het overschot aan nitraat en fosfaat uit de bodem en het grondwater te verminderen. De mestverwerkingsverplichting moet door zelfregulering van de sector tot stand komen. Het huidige instrumentarium van de SDE+ en TKI’s is gericht op de productie en innovatietechnieken van duurzame energie. Boeren kunnen ook – naast mestverwerking – mest gaan vergisten en bijdragen aan de ambitieuze doelstellingen voor duurzame energie. De SDE+ houdt daarbij alleen rekening met de kosten van duurzame energieproductie. Schaalgrootte is dan nodig om een business case te hebben. Op kleinere schaal (boerenerf) monomestvergisting toepassen is duurzamer. Methaan is ongeveer factor 23 schadelijker dan CO2. De SDE-systematiek is gericht CO2-reductie. Door methaanreductie mee te laten wegen in de subsidies kan de sector de mest beter valoriseren en is Nederland per saldo kostenefficiënter en duurzamer.

Samenwerking Groen Gas Nederland en FrieslandCampina

Onlangs is het EU-melkquotum afgeschaft en mondiaal is er een grote vraag naar zuivelproducten. De Nederlandse zuivelsector kan hier op inspringen. Voorwaarde is wel dat er duurzaam geproduceerd wordt en het fosfaatoverschot afdoende wordt verwerkt. Er is een plafond aan wat de zuivelsector aan fosfaat mag uitstoten en groei van melkveebedrijven moet in relatie zijn tot het grondbezit.
FrieslandCampina heeft de ambitie CO2-neutraal te groeien. Groen Gas Nederland en FrieslandCampina werken samen om duurzame groei van de sector mogelijk te maken. Om vergisters op boerderijschaal betaalbaar te maken zou de kostprijs van een installatie omlaag moeten. Door grootschalige afname van vergisters kan de prijs aanzienlijk zakken. Daarover gaan de partijen in gesprek met technologieleveranciers. Daarnaast bepleiten partijen subsidie voor mestverwaarding en CO2– en methaanreductie. Met dergelijke maatregelen wordt de business case voor boeren met rendabel en krijgt de duurzame groei van de zuivelsector een belangrijke impuls. Monomestvergisting is rendabel voor bedrijven vanaf 150 koeien en 5000 m3 mest. Op groei van de sector wordt ook door de overheid geanticipeerd. Om groei mogelijk te maken zijn de ruimtelijke ordeningsregels aangepast. In 2015 een Nederlandse Technische Afspraak (NTA) geïntroduceerd die de vergunningverlening voor microvergisters op agrarische bedrijven sterk vereenvoudigd.

De voordelen van monomestvergisting op het boerenerf

  • Efficiënte manier van CO2–reductie.
  • Mestverwaarding en mogelijk leveren van diverse grondstoffen voor de biobased economie.
  • Productie van duurzame energie (duurzame stroom of groen gas).
  • Principes van een circulaire economie bevinden zich op het lokale erf (zelfvoorzienend).
  • Weinig gesleep met biomassa (logistieke en duurzame voordelen).
  • Sluit aan op de eisen van het gasnet (beperkte hoeveelheden en constante kwaliteit).
  • Hoeft niet te concurreren met prijs en kwaliteit van cosubstraten.
  • Potentie van substantiële methaanreductie (gesloten systeem).
  • Potentie van substantiële ammoniakreductie (snelle verwerking).
  • De bijbehorende techniekontwikkeling kan worden geëxporteerd.
  • Gemiddeld hogere energieopbrengsten (veel dagverse mest).

Grootschalige mestverwerking

Naast boerderij-installaties kan mest ook in grootschalige installaties verwerkt worden. Vooral veehouders met een aanzienlijk mestoverschot – en de kleinere boeren – kiezen voor afzet via een centrale vergistingsinstallatie die energie uit de mest haalt en aansluitend de mest volledig verwerkt. In Nederland is al een installatie in gebruik die 125.000 ton monomestvergist en verwerkt. In de toekomst komen er naar verwachting meer grootschalige installaties omdat monomestvergisting een ideale basis is om parallel biobased toepassingen te ontwikkelen.